logo
   
Početna Türkçe Tarihçe
PDF Ispis E-mail
Autor Administrator   
Ponedjeljak, 23 Veljača 2009 21:44

                                                                 

TANOVIĆ  AILE EFSANE VE GERCEK 

 

Geneleksel tariflere gore,  bu ailenin yedi kaptan varmis. Bunun  hakkinda  Hamdija Kreseljakovic yaziyormus. Onun tarifine gore sadece dort  kapatan varmis: Omer, Aliya, Mustafa ve Hasan. Ailemize genelekselimize gore yedi kaptan varmis. Her bir  icin tarihsel  evraklar  mevcuttut.  Kljuc kaptanlar bunlar dir: Ali aga ( 1701), Omer aga (1705), Abdul Baki aga (1740) , Mustafa aga ( 1818) ve Hasan aga, son olarak 1846 yillina kadar. Butun bu kaptanlar, biri haric, saray Camii nin hareminde gomulmustur.   

Tanovicler her  zaman, eski Bosnali ailesi olarak, bir kac dallara dalnamistir. Yuzyillar  boyunca yeni aileler dallar olusturmiyorlardi, bir de eski aile soyadi degistirmiyorlardi. Gacko bolgesinde 1477 yilindan beri yasadigina diar kanitlarmiz var, o zamandaki sayim bilgisine gore, ozellikle Cernica bolgesinde, Kljuc, Dahanic. O zamanlarda Cernica  kasabasi 116 ailesi varmis ve 15  bekarlar varmis. Cernica  kasabasi cogunu ciftci ve sehirsel halki olusturuyordu ve 12,046 akci gelir varmis. Sayim icinde eski Bosnak soyadilar bahsediyorlar, mesela: Radic, Vitasa, Pribisla, ve  digerler. Tarihciye  Hadzijahic gore Osmali onceki donemde bazi diger musliman soyadlar varmis, mesela: Basic, Boric, Bosnic, Kulenovic, Kopcic, Opijac, Predojevic, Ribic, Tvrtkovic, Zvizdic, Zdralovic, Sestokrilovic, Tanovic, Tihcinovic.   

Bir  arstirmaya («Hakini alinanlar») gore  haksiz  kalanlar icinde Tanovic ailesi de  mevcut, eski Bosnak aile gibi. Bu arastirmayi yazanlar, ciftciler, henuz  yasadiginden  behsediyorlar (1920). Bunlar  yeni nesillerde onemli gorevler usteleniyorlar. Bu  aratirma icinde bu aileler de geciyorlar: Boric, Ljubisic, Sijercic, Ribic, Repove, Opijac, Ostojic, Tvrtkovic, Filipovic, Ozegovic, Mrnjakovic, Bosnic, Kolunic, Konjhodzic,  Tanovic eski Bosnali aileler gibi. 18 yuzyilinda (yy) basinda Gacko bolgesinde musliman Tanovic ailesinde yanisira ortodoks  Tanovic ailesi de varmis, eski heretikler. 

Onlarin kutsal gunler Jurjev gunuymus. Cingene  kutlamasi. Bunun kaniti olarak 15 yy ortodoks dinine gecmislerdir, o zaman Tanovic ailesi islama da gecmislermis. Her iki Tanovic ailesi ayni zamanda heretik Bosna kilisesi terketmislerdir. O donemde Ali bey Tanovic spahiymis. Onun buyukler ortacagindaki ust kisim kisilermis. Bir cok tarihci  bunu kanitliyorlarmis. Hazim Šabanovic´ e gore:Osmanlilar kendi askiri gucune  sahip olmayica, ozellikle baslarinda, cogu zaman orda bulunan ust kisim kisilerden ve askeri  guruplarindan ve yerli taraftarlarindan askerler olarak  kulaniyorlarmis. Bunun nedenle Osmanli doneminde ozelikle baslarinda, cogu spahiler, yerli kisilerin cocuklariymislar. Herhangi kristiyan ust kisimdan geliyorsa spahi olabilirmis bir de osmanlilara onur  duyarsa sartiyla. Bu soru hakinda dr.Ljudevit Thalloczv diyorki: Sultan Mehmed II bosnali ust kisim kisilerin ciftlikerin yanisira yenisi de vermis ve kismen kulanmaya serbest birakmis kismen feud olarak birakmis. Ciftciler cogu zaman sahibin kardesine geciriyormus, ondan sonra ogluna, toruna, ve nihayet kardesin ogluna geciroymus. Uzak ailesi ve kadinlar miras olarak alamiyorlarmis. Sultandan Berat alan Ali bey Tanovic, resmi olarak belgelenmistir.1701 yilin civarinda muhtemelen Ključ Sarayi tadilati baslanistir. Onun  belgelenmesine kardesi, o zamanki Cernica hakimi, nekadar etkisi olup olmadigini bilinmiyor. Aile genelekseline gore Ali beyin kardesi varmis, Cernica hakimiymis. O bolgesi o zaman bircok ulemasi varmis:hakimler, imamlar, hatibler, mualimler, muderisler ve sehler. Hakimlerden uc kisi bilioyoruz:Muhamed (1700), Abdulah (1712) ve Ahmed , Cernica hakimi ve kalan Yeni (1720), Ibrahim Naib hakimi (1722), bu sonundaki Ali beyin kardesymis. Macar tarihcisi Thallocy calismasi, Budapest 1915,  Bosna-Hersekli kelimesine beg-bey hakkinda, bize cok yardimisi oluyor, bununla daha kolay Tanovic ailesini kokeni bulabiliriz.  Onun calismasi icinde bircok onden gelen Bosnak ailesi  elle alinmistir. Onlar 1915 yilinda uc Tanovic beylerle interview yapmislar; Devra bey, Ibrahim bey ve Mula Tahir bey Tanovic. Mula Tahir bey Tanovic colakmis, cocuklugunda yilan isirmis, fakat cok okuyan insanmis. Ondan Košta Horman da bahsediyor, onun kitabinda Halk Bosna Hersek musliman siirler, bunun siir biriktirme yardimindan bahsediyor 1888-1889 yilinda. Mula Tahir benim dedeminin (Bećir Tanovic) kardesiymis ve bu uc kisi kanitliyorlar:  

Tanovic ailesi Fetha onceden bu soyadi altinda var oluyorlarmis.  

Tanovic ailesinin herzamanki memleket Gacko bolgesiymis. 

Simdi bey olarak –ciftciler olarak Gacko bolgesinde 80-100 kmet bolgesine sahiptirler. 

Tanovic ailesini kokleri hakkinda geneleksel cok gucludur, bugune kadar, bundan gorebiliyoruzki, benim amcam Suljaga gacko carsisinda  Bosnaklar ve Sirblar bey olarak seslendiriyorlarmis. Diger Gacko ailelerden Thallocz  bey olarak Hasanbegovic ve Zvizdic ailesinden bahsediyor. Zvizdic beyler fethadan once varligindan bahsediyorlar. Gacko ovasinda Fehetikten once Tanovic heretik ailesi de varmis 1703 yilindan beri. Ali bey temeli (baza) cok genismis, kapetan olabilmek icin, bir de ailesi cok genis olamaliymis. Aile tarafindan desteklenmeyen kapetanlar  birazdan baskasiyla degistiriyorlarmis, yeni gelenler beyler onden gelen ailedendirler biriymis. Tanovic ailesi esas kokenler, yani ilk memleketi sularymis: Kluč, Stepen, Kazanci, ve Cernica. 18 ve 19 yy genislemeye basliyorlar, bu bolgelere: Brestice, Dahanići, Medjuliće, Zagradce, Gacko, Fojnica,  Slivlja, Korita, Havtovac ve Fazlagica Kula. Bir yalnis ortadan kaldirmaliyim, aile genelekseline gore adi Tanovic Kapetanovic isiminden ilk iki hece atiktan sonra Tanovic kalmis, oyle ise eski heretikler Tanovicler nerden koken aliyorlar. Herkesin bildigne gore Bego Tanovic, son kapetan Hasan nin sekiz ogludan biri, 19 yy soyadini degistirmistir. Bu insandan butun Kapetanovicler koken aliyorlar. Bu bir tek  bilinen bir olay, bir Tanovic ailesinden bir dal soyadinini degistirip ayriliyor.  Bizim halkimizi genel bir ozelligi olarak, bazi bilgiler, kontrol etmeden , bazen de dedikodu, gercek  bilgi  olarak  algilaniyor, Tanovic ailesin hakikinda ve  cogu diger aile hakknda, 20 yy ozellikle. Bunun ornegi Stevan Delic yazilari , Glasnik Z.M. Sarajevo 1911 yilinda. Bu yazilar ciddi tahisel bilgiler  icinde  giriyor, bazen de dini kitablara da bille giriyor. Aile geneleksel ise durum bambaska, onun olusturma esaslar halkin kahramanligi, terbiye ve  temizlikleriyle tasiniyor. Bunun ne guzel ornegi Tanoviclerin hakkinda halk sarkilarindaki sozler, bir de sarkilarinda Tanovicler baska aileler kahramanlari hakkinda soz soylerlermis. Bu geneleksel ortacagindan beri kalmistir. Kosaca aileler Ključte  sarkicilar ve artistler birakiyorlarmis. Bu biciminde Tanovic ailesi hakkiinda olusan geneleksel  ortaya cikmistir icinde efsane ve romantik rivayetlerle doluymus. Bazi Tanovic ailesi uyeler arasinda kendi icinde bazi isimler koyuyorlarmis, mesela, Brestičani, Ibanovići, Pustopoljci, Musići, zagradčani, Lalići...vs.Fakat bu aileler,asla eski yuzyillarca olan ve  gururla bugune kadar tasinan kok aile soyadi degistirmezler.  

BABAHMETOVIC   KOKEN   EFSANESI 

Omer kapetan (soy basi) hakkindaki efsanesi, kapetanya olusturduktan sonra  yaklasik 100 seneden beri efsane ortaya cikmaya baslamis, o zaman yeni nesiller Ali beyi bille  unutmaya baslamislar. 

Bu rivayetler nesilden nesile geciyormus. Bazi rivayetlere gore Tanoviclerin kokeni (Bosanska Krajina) Babahmetovic ailesinden koken aliyorlarmis, daha dogrusu Kladuša ve Cazin den koken aliyorlarmis. 

Bu rivayetlere gore genc Omer Tanovic, bir bella yaptiktan sonra, birini oldurmus, cunku genc ve delikanliymis, kendi bolgesinde, sinirli Bosanli Krajina  bolgesi, kacmaliymis. Seriyatin kanunlara gore kafa –kafayi goturuyor. Buna  gora  hersekte gelmis ve zabita  olarak calismaya baslamis ve Cocin tepesinde, Ključ karsisnida Murge Saliha aga altinda calismaya baslamis. Becerikli oldugu icin Amir onu cok sevmis. 

Bir savasta Turk ve Mletakča askerlei arasinda, Neretva nehrinde, Gabela yaninda, o zamandaki savas kuralina gore bir kahraman araniyormus, ki karsi askerin komutaniyle meydan paylasmak uzere. Zabita Omer, Murge Salih atini caldiktran sonra, gece vaktinde Neretva nehrinin karsi tarafina gecip ve karsi askerin kampina girip ve onun komutani hapsetmis.Boyle hapsetmis komutanla Turk askeri kampina geri donermis. Komutan kendi elinden yuzuk cikarip ve Omere vermis, cunki saniyormuski  hakettigi gibi odul alamiyacakmis.

Turk kampta buyuk komutanlar rutbeler almislar, fakat  Omer sadece tesekur  belgesi almis. Komutan Turk generalina gercek hikayesini anlatmis ve genc Omeri cagirmislar, ve Omer yuzugunu  gostermis. Odul olarak, savastaki kahramanlik icin Ključ un ilk kapetan olarak odulenmis ve Omer kendine Mletačka general gore soyadini  koymus, Tanovic, ve bugune kadar butun cocuklarini bu soyadini  tasiyorlar. 

Buyuk ihtimalde  bu  olaylar baska yolla gidiyorlarmis:Ali bey Tanovic, butun Gacko seymanlarin komutanin, en buyuk oglu Omeri askeri okuluna gondermis, Murge Salih aga yaninda, ve Mletačka savasi zamaninda ordaymis(1696).1693 yilinda Neretva nehrinde buyuk bir savas meydana gelmistir. Bosnaklar  Gabela sarayini fethetmeye denemisler, Gabela sarayi Hersekte ki kapisi olarak biliniyor. Bir yil once Mletačka aniden bu srayi almislardir.Yaklasik iki senedir basarisiz denemislar. Fakat Sultanin emir ile askeri komutan Suleyman pasa Blagajac, Skadar emiri,   Pocitelj, Gabela ve Podgorica Turk askeri almaliymis. Pasa Blagajac, Gabela Sarayin altinda bekliyormus, cunku topculari yokmus.Bu arada Mletačka komutan Kuković bir atakla šan-čeve(defans baryerleri) 2000 kisiyle kirmis, be cogu arkadas ve dostlar oldurmus oldular.Bu gercek olayinda bir cogu hakkiki hikayeler duyabiliriz, ve  Tanovic ailesini kokenler  burda oturuyorlar. Belki de bu olayin icinde Ali bey  kendisi yapmis, fakat Ali bey tarihi haritalarinda  yok olmus!?

Bona  gore bunun cogunu Omer kapetanin adina nakletmis, cunku Omer en uzun doneminde zirvedeymis.Goruldugu gibi geneleksel cok guzel bazi ince olaylar hatiliyor, fakat ilginc olaylar da  var (yuzuk , liderlik). Liderlik pozisyona gelebilmek icin ust kisimlarindan biri olmak yeterli degilmis, liderlik yapabilmeli ve siyasi mucadele etmeli. Babahmetović koken efsanesi hakkinda  bir latin sozu var, Tanovicler icin kimse kendi koyunde falcisi olmasin. 

HERSEKTEKI KLJUČ SEHRINDEKI KAPTANLAR 1701-1835 YILINA KADAR  

ILK KAPTANI Ali BEY , ilk Ključ kaptani, 17 yy ilk yarisinda dogumus, babasi Hasan Tanovic,1716 yilinda vefat etmis (1130) ve Ključ camiisinin hareminde gomulmus. ALI AGA I , Ključ kaptani, 1701-1705. Uc oglu varmis ve geneleksele gore bir kiz cocugu varmis. 

Omer aga    Bayram aga     Abdul  Baki aga Onun kardesi Cernica hakimi. Ailesel genelekseline gore onun oglu kaptan olmustur, cunku ne Omer ne de Abdul Baki erkek cocuklari yokmus.  

Ali bey I kaptani kizi , Ahmet  Fazlagicin ogluyla evliymis Kula Fazlagića da. Onun oglu meshur Mehmed Bajraktar  Fazlagić, Kula Fazlagića da camiisi insa etmistir 1760. Cernica hakimi , Ali bey kardesi uc oglu varmis: Mustafa aga, Isimsiz, Isimsiz, Stepen evi (kuća) , Dahanička evi (kuća). Uc hakimlerden bazilari , 18 yy basinda , Abdulah 1712, Ahmed kadiya Cernice(Cernica hakimi Ahmed), ve kalan Novog 1720,  ve Ibrahim  Naib  Cernicada , buyuk ihtimalde Ali beyin kardesimis. 

IKINCI  KAPTANI OMER BEY , Ikminci Ključ kaptani, 17 yy ilk yarisinda dogumus. Ali beyin en buyuk oglu, erkek cocugu yokmus. OMER AGA , Ključun ikinci kaptani 1705-1740. Iki kiz cocugu varmis: Sultan isimsiz o hanim Hasan bey ile  evliymis,  Suleyman  Pasanin Kazanci, ogluyla evliymis. Čusta(kucuk, sert, minyon) bundan Čustovićler geliyorlar. 

UCUNCU KAPTANI ABDUL BAKI AGA, ucuncu Ključ kaptani, 17 yy ikinci yarisinda dogumus. Ali bey ikinci oglu, ilk kaptannin. Cocugu olup olmadigini bilinmiyormus. Baska  kanitlarmiz  yok, sadece kaptan oldugunu biliniyormus.  ABDUL BAKI  AGA , Ključ kaptani  1740-1761. 

DORDUNCU KAPTANI   MUSTAFA BEY, Ključun dorduncu kaptani, 18 yy ikinci yarisinda dogumus. Cernica hakimin en  kucuk oglu, Ali beyin kardesin, bu da onun yeni gibi kaptan olmus. MUSTAFA AGA I, Ključun kaptani, 1761-1778. Uc meshur oglu varmis:Ali aga , Haci Bebe , Huseyin aga,.Onlarin mirasi Medjuljićka evi ( kuća) , Brestička evi (kuća). 

BESINCI KAPTANI  ALI BEY, Ključun besini kaptani, 18 yy  ikinci yarisinda dogumus. Mustafa aga I en buyuk oglu , dorduncu Ključ kaptanin. Ayni zamaninda  kapataninin yanisira  Gacko muselim –ajan  olmustur.  4 oglu varmis.ALI AGA II, Ključ kaptani, 1778-1811.   4 oglu varmis.Nuhana suleymana , Mustafa aga, Hasan aga.Cocugu yokmus, Zagradačka evi ( kuća),  

ALTINCI KAPTANI  MUSTAFA BEY , Ključun altinci kaptani, 18 yy ikinci yarisinda dogumus. Ali bey II kucuk oglu, besinci Kluč kaptani.Babasinin karariyle kaptan olmustur, cunku buyuk oglu Suleyman ile ayrilmis, ve kapatanligi almis. Bir kiz cocugu varmis, dedesinin adini koymus. MUSTAFA AGA II , Kluč kaptani 1811-1814 Kiz cocugu 1815 yilina evlenmis, kocasi Daut Bey Redžepasic, kendisi Cernica  Muselim 1815-1814.     

YEDINCI KAPTANI  HASAN BEY , Ključun yedinci kaptani, 18 yy ikinci yarisinda dogumus. Ali aga II (5 Ključ kaptani) en kucuk oglu. Kardesin (Mustafa) vefatindan sonra kaptan olmus. Son Ključ kaptani. 1845 yilinda vefatetmis ve Ključ camiisinde gomulmus.Yalniz onun baslik ve Ali aga I basligi yaziyla korunmustur. 8 oglu varmis. HASAN AGA ,Kluč kaptani, 1818-1835 .  8 oglu varmis  Muhamed, Hakija, Bego, Hacaga, Zejnil, Sakir, Cano, Haci Sabit.  

    

BAKIR TANOVIĆ  Sarajevo , 2005.

_______________________________________________________________________ 

 [1] H. Kreševljaković, Kapetanije, str. 220[2] A. Aličić, Poimenični popis Vilajeta Hercegovina, Sarajevo 1985 g. str, 421-423[3] Dr.   Muhamed Hadžijahić, Turska kompponenta u etnogenezi muslimana, str.501.[4] ("Obespravljeni", Sarajevo 1920. godine, u izdanju Udruženja zemljoposjednika[5] H. Šabanović Bosanski pašaluk, str 17.[6] dr Lj. Thalloczv, O BiH NAZIVU BEG, Budimpešta 1915, str.[7] Prema podatku, koji je iz porodične tradicije zabilježio dr. Jusuf Tanović.  [8] H. Hasandedić, Islamski spomenici, Glasnik, 1981, str. 307, Šikajet defterler, V, 1093 99 142/2 1137/1724.[9] Košta Horman, Narodne pjesme muslimana BiH, Sarajevo, 1933, str. 11[10] Resulbegovići, Mušovići, Šarići, Rizvanbegovići itd[11] Hamdija Kreševljavaković, Kapetanije str. 222.[12] Avdo, Arifa, Tanović, Istorijat ključke Kapetanije, Sarajevo 1950 g. str 3. Porodični zapisi[13] N. Mandić, Gacko, str.   394, ASV, Prov.   estraord., fol.   672, Kotor 15 III 1696 g.[14] Natpis na bašluku Ali bega, ispred Ključa u starom greblju. Natpis preveo A. Aličić 1988 g[15] dr Jusuf Tanović, prema porodičnim zapisima.Da je amidža Omer kapetana bio Cernički kadija[16] H. Hasandedić, GLASNIK VISa 1981, Islamski spomenici u Cernici. str 307, Šikajet deterler, V 1095 99 142/2 1137/1724[17] H. Kreševljaković, Kapetanije str. 221[18] Neobjavljeni radovi, porodična arhiva;   Avdo,  Arifa,  Tanović, Istorijat Ključke kapetanije u  Hercegovini, te studije Tahira, Džafera Tanovića, Porijeklo porodice Tanović.[19] Navedeni radovi, Avde A. Tanovića i Tahira Dž., Tamovića.[20] H. Kreševljaković, Kapetanije str. 142[21] Dr. Jusuf, Bećira, Tanović, Porodični zapisi  

Ažurirano Ponedjeljak, 31 Kolovoz 2009 03:24
 

Galerija